Topsy-turvy

Topsy-turvy należy do szmacianych lalek folklorystycznych, można o niej przeczytać m. in. tutaj. Moja to 3-złotowe znalezisko z lumpeksu.

topsy4Charakterystyczną cechą lalek topsy-turvy jest podwójna zawartość. Tradycyjnie lalka przedstawia jedną postać o jasnej skórze i drugą o ciemnej. Badacze kultury nie mają jednego wspólnego stanowiska w temacie dokładnego przeznaczenia lalki. Domniemuje się, że były to lalki robione przez matki czarnskórych dzieci, które chciały się bawić lalkami o jasnej karnacji, ale nie było im wolno. W niepewnej sytuacji lalkę można było odwrócić na czarnoskórą stronę. Przypuszcza się, że lalki te były robione dla dzieci niewolników i/lub młodych panienek, by lalki tych ostatnich miały służbę. Można zatem powiedzieć, że topsy-turvy to swego rodzaju relikt i produkt rasizmu, ideologii, której kompletnie nie rozumiem.

W późniejszym okresie postaci były zestawiane na zasadzie biała panienka i czarna mamka. Moje pierwsze skojarzenie z topsy-turvy również podążyło ku południowym stanom Ameryki – dla mnie to wyobrażenie Scarlett i jej mamki Mammy.

006-Gone-with-the-Wind-1939-Mammy-Holds-Scarlett-BackProfesor Kimberly Wallace-Sanders, amerykańska humanistka zajmująca się m.in. relacjami kulturowymi w okresie niewolnictwa, przypuszcza, że podwójna lalka miała przygotowywać małe niewolnice do roli podwójnej matki – własnego ciemnoskórego dziecka i mlecznego białego wychowanka. Możliwość bawienia się na raz tylko jedną lalką odbijała rzeczywistość, w której na raz można było zajmować się tylko jednym z dwójki dzieci. Na tym przykładzie po raz kolejny można przekonać się, że lalka jest znakiem swoich czasów.

A oto moja Scarlett i Mammy:

topsy

topsy1

scarlett

topsy3

topsy2Trafił mi się naprawdę piękny egzemplarz, czysty i bez uszkodzeń. Obie postaci są wykonane starannie i szczegółowo. Metek i innych oznaczeń brak. Środek wypchany najprawdopodobniej trocinami.

Więcej o topsy-turvy można przeczytać tutaj: http://www.historicalfolktoys.com/catcont/4716.html

Dla tyck, którzy mieliby ochotę uszyć własną: http://www.mybookezzz.com/topsy-turvy-doll-pattern/

źródła: wikipedia

Reklamy

14 thoughts on “Topsy-turvy

  1. Takiej jeszcze nie mam. I żałuję, bo kiedyś miałam w ręku taką z metką, „Pamiątka z Jamajki”. Na tej zasadzie też widziałam lalkę Kopciuszka, z jednej strony w połatanym ubranku i chusteczce na głowie, z drugiej w pięknej balowej sukni . Ale akurat była inna bardziej interesująca mnie lalka i zrezygnowałam z Kopciuszka.

    • Wszystko przed Tobą 🙂 Czytałam, że później zaczęto robić lalki na zasadzie topsy-turvy ilustrujące przeciwieństwa, np. dobro – zło, a także lalki z baśni właśnie.

  2. To bardzo ciekawa lalka, chociaż powody z jakich powstała już nie. Twojej Scarlett nie można odmówić podobieństwa do oryginału, a Mammy jeszcze bardziej:)

  3. Hej
    wow ale fantastyczna lalka , pierwszy raz słyszę i widzę że jest taka ciekawa Panna .
    dziękuję za link o uszyciu ….może uda mi się uszyć ……pozdrawiam ;-))))

  4. Muszę przyznać, że nigdy o nich nie słyszałam! To co piszesz jest smutne ale też bardzo ciekawe. Sama lalka jest pomysłowo i ładnie wykonana, podoba mi się 🙂 Porównanie do Scarlett bardzo trafione 😉
    Pozdrawiam ciepło 🙂

    • Wiedziałam o istnieniu tych lalek, zanim znalazłam tę w lumpeksie, ale wyciągając ją z kosza, nie od razu zauważyłam, z czym mam do czynienia. Chciałam zobaczyć, jakie ma nogi, a tu niespodzianka pod spódnicą 🙂

    • Widziałam tę bajkę, puszczałam ją dzieciom na angielskim. Musiałabym sprawdzić, czy jest w niej ta scena, bo w tej chwili sobie nie przypominam. W każdym razie służąca była tam przedstawiona negatywnie i dość prześmiewczo :/

  5. Nie widziałam nigdy takiej lalki – z tego co piszesz one są dośc stare, tak? nie ma współczesnych produkcji? ta twoja wygląda własnie na bardzo starą, zwłaszcza, że Murzynka ma charakterystyczny dla niewolnic (pamiętam z Isaury, hihihih) turban. czyli trafił Ci sie jakis zabytek? 🙂

    • Lubię myśleć, że to zabytek. Jest współczesna produkcja lalek na tej zasadzie, np. postaci z bajek – z jednej strony biedny Kopciuszek, z drugiej po przemianie przez wróżkę itp.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s